حسرت کودکی از دست رفتة اینترنت

0
56

در پنج سال اولیه حیات اینترنت هیچکس به فکر آرشیو اطلاعات آن نیفتاد. به همین خاطر بیشتر اطلاعاتی که در پنج سال اول عمر اینترنت تولید و منتشر شد، اکنون از دست رفته است و خیلی‌ها اکنون حسرت آن را می‌خورند.
در سال 2005 «الکس تیو» دانشجوی جوان انگلیسی ایده‌ای یک میلیون دلاری در سر داشت. این جوان 20 ساله می‌خواست پولی به‌دست آورد تا بتواند هزینه دانشگاه خود را بپردازد؛ او نگران بدهی‌های خود بود. به همین‌خاطر جمله‌ای در دفترچه یادداشت خود نوشت:

«چگونه می‌توان میلیونر شد؟»
بیست دقیقه بعد فکری به ذهنش خطور کرد «تیو» وب سایتی به نام صفحه اصلی یک میلیون دلاری (Million Dollar Homepage) راه انداخت این سایت طرح ساختار بسیار ساده و حتی مسخره‌ای داشت.
صفحه اصلی این سایت از یک میلیون پیکسل خالی تشکیل شده بود. هر کس یا هر شرکتی می‌توانست هر پیکسل را در ازای یک دلار برای همیشه بخرد و از آن برای آگهی استفاده کند. فضای صفحه به صورت بلوک‌های 100 پیکسلی به فروش رسید. هرکس فضای صفحه خود را می‌خرید می‌توانست تا ابد (تا پایان عمر اینترنت) مالک آن باشد. اگر تیو می‌توانست همه فضای صفحه اصلی را بفروشد، میلیونر می‌شد.
این سایت در 26 آگوست 2005 رسماً راه‌اندازی شد. تیو 50 یورو بابت ثبت دامین (Domain) و هاستینگ (Hosting) سایت پول پرداخت کرد. تبلیغ‌گران پیکسل‌ها را خریدند و از صفحه سایت لینک به سایت خودشان برقرار کردند. تبلیغات شامل یک متن بسیار ساده و یا تصاویر بسیار کوچک بود.
پس از یک ماه به لطف تبلیغات سینه به سینه و توجه روزافزون رسانه‌ها ایده، وب سایت این جوان 20 ساله به ثمر نشست و توانست بیش از 250 هزار پوند پول جمع‌آوری کند. در ژانویه 2006 آخرین بلوک هزار پیکسلی این وب‌سایت در یک مزایده به قیمت 38100 دلار به فروش رسید و تیو میلیونر شد.
صفحه اصلی سایت یک میلیون دلاری پس از 15 سال هنوز وجود دارد و آنلاین است. بسیاری از مشتریان این وب‌سایت از جمله روزنامه انگلیسی تایمز، یاهو و گروه راک TenaciousD مدت 15 سال است ازمزایای این تبلیغ که فقط یک بار برای آن پول پرداخت کرده‌اند، استفاده می‌کند. هنوز هزاران نفر روزانه از این وب سایت بازدید می‌کنند. به نظر می‌رسد برای تبلیغگران این وب سایت سرمایه‌گذاری خوبی بوده است تیوِ میلیونر که در حال حاضر صاحب یک اپلیکشن موفق برای آموزش مدیتیشن و خودشناسی است. ولی وب‌سایتی که او ساخته، اکنون یک موزه زنده از سال‌های اولیه اینترنت است. 15 سال شاید زمان زیادی به نظر نیاید ولی در چارچوب فناوری اینترنت می‌توان آن را معادل یک دوره زمین‌شناسی باستانی به‌شمار آورد. بیش از 40 درصد لینک‌های این صفحه کاربر را به وب‌سایت‌های مرده (وب سایت‌های که وجود ندارند) هدایت می‌کند. بسیاری دیگر به دامین‌های کاملاً جدیدی می‌رسند. زیرا URL اولیه آن‌ها به مالکان جدید فروخته شده است.
صفحه اصلی سایت یک میلیون دلاری نمادی از زوال سال‌های کودکی اینترنت است. در دنیای آف‌لاین (دنیای غیراینترنتی) تعطیل شدن یک روزنامه محلی، معمولا سر و صدای زیادی ایجاد می‌کند. درحالی که مرگ یک وب سایت بی هیاهو رخ می‌دهد و شما هنگامی که روی لینک آن وب‌سایت کلیک می‌کنید و لینک ره به جایی نمی‌برد، از مرگ سایت آگاه می‌شوید.
حدود یک دهه پیش، من دو سالی روی وبلاگ بخش موسیقی سایت (American Online) AOL ـ کار می‌کردم که از پیشگامان وب‌سایت‌های اینترنتی بود و در حال حاضر شرکت آمریکایی مخابراتی ورایزون (Verizon) مالک آن است. من بیش از صدها مطلب در مورد آهنگ‌های موجود در این وب‌سایت نوشته و با هنرمندان فراوانی گفت‌وگو کردم. فیس بوک و توئیتر طرفداران زیادی پیدا کرده و مخاطبان را جذب خود کرده بودند. تلفن‌های هوشمند ارتباط بین ما و وب‌سایت را فراهم می‌کردند. گشت‌وگذار در وب، دیگر به یک فعالیت بیست و چهار ساعته تبدیل شده بود.
همواره فکر می‌کردم برای دستیابی به آرشیو کلیه مطالبی که در AOL نوشته‌ام و به اشتراک گذاشته‌ام، کافی است فقط در گوگل جستجو کنم و بلافاصله به مقاله موردنظر برسم. ولی این تصور من کاملاً اشتباه از آب در آمد. AOL وب سایت موسیقی خود را بست و همراه با آن تمام مطالبی که من و صدها منتقد و نویسنده دیگر درباره هنرمندان و آثار آنان در این وب‌سایت نوشته بودند، در سال 2013 از بین رفت.
تنها تعداد کمی از اطلاعات، توسط یک بنیاد غیرانتفاعی که هدف آن آرشیو اطلاعات موجود در اینترنت است، حفظ شده است. این شرکت که مقر آن در سانفرانسیسکو است توسط یک مهندس کامپیوتر به نام بروستور کالی راه‌اندازی شده است.
این بنیاد، معروف‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نهادی است که در زمینه حفظ اطلاعات و محتوای اولین دهه حضور اینترنت در زندگی انسان‌ها تا قبل از این‌که این اطلاعات برای همیشه محو و نابود شوند، تلاش می‌کند. دِیم وندی‌ هال مدیر اجرایی انستیتو علوم اینترنتی در دانشگاه ساوث همپتون در مورد اهمیت کار این شرکت هیچ تردیدی ندارد. او می‌گوید: «اگر به خاطر تلاش‌های آنان نبود. تاکنون هیچ اثری از محتوایی که در دهه اول عمر اینترنت گردآوری شده بود، باقی‌ نمی‌ماند.»

پایداری آرشیو؛ کاغذی یا دیجیتال؟
دِیم وندی می‌گوید آرشیوها وکتابخانه‌های ملی در حفظ آثار مکتوب از جمله کتاب، روزنامه و نشریات ادواری تجربه و تخصص خوبی دارند، زیرا صنعت چاپ قرن‌ها پیش از آن اختراع و فراگیر شد. ولی ظهور اینترنت و فراگیری آن. به‌عنوان یک وسیله ارتباط جمعی و بیان، با سرعتی حیرت‌انگیز رخ داد. سرعتی که همه را غافلگیر کرد. تلاش برای آرشیو اطلاعات موجود در اینترنت به بازی موش و گربه شبیه شده است.
کتابخانه بریتانیا، باید از هر روزنامه محلی که منتشر می‌شد یک نسخه آرشیو می‌کرد. در عین حال بسیاری از روزنامه‌ها اکنون نسخه اینترنتی منتشر می‌کنند ولی برای آرشیو آن‌ها باید از روش‌های دیگری استفاده کرد. آیا این وب‌سایت‌ها همان اهمیت نسخه‌های کاغذی را دارند؟
آرشیو روزنامه نیز آسیب‌پذیرند، زیرا ممکن است هنگامی که روزنامه‌ای تعطیل یا در روزنامه دیگر ادغام می‌شود، از بین بروند. وندی می‌گوید: تصور می‌کنم بیشتر روزنامه‌ها نوعی آرشیو دارند ولی اگر به‌خوبی از آن‌ها نگهداری نشود، ممکن است از بین بروند.
یکی از مشکلات آرشیو کردن اینترنت ماهیت پویا و فرّار آن است. هر ثانیه عکس‌ها، ویدیو‌ها، اخبار و تصاویر جدیدی به آن اضافه می‌شود. با این‌که هزینه آرشیو و ذخیره اطلاعات دیجیتال تا حد زیادی کاهش یافته است ولی باز هم گران است. دیم وندی می‌پرسد: چه نهاد یا سازمانی هزینه آرشیو اطلاعات اینترنت را می‌پردازد؟ ما بیش از هر زمان محتوا تولید می‌کنیم.»
در انگلیس کتابخانه بریتانیا مسئول آرشیو اطلاعات اینترنت است. این کتابخانه آرشیو وب‌انگلیس را راه‌اندازی کرده و با استفاده از آن از سال 2004 تاکنون اطلاعات همه وب سایت‌ها‌ی انگلیس را با کسب مجوز از مالک سایت جمع‌آوری می‌کند. جیسون وبر مدیر این آرشیو می‌گوید «مشکلات این کار پیش از آن چیزی است که مردم تصور می‌کنند. تنها اطلاعات سال‌های اولیه نیست که گم شده‌اند بلکه بیشتر اطلاعات موجود در اینترنت آرشیو نمی‌شود.
پروژه آرشیو اینترنت (Internet Archive) صفحات اینترنتی از سال 1996 یعنی پنج سال پس از عرضه اینترنت در جهان آرشیو می‌کند. حتی اولین صفحه اینترنت که در سال 1991 برپا شد دیگر وجود ندارد. صفحه‌ای که در وب سایت کُنسِرسیوم شبکه جهانی (World wide web Consortium) می‌بیند یک کپی از صفحه اصلی است که یک سال بعد تهیه‌شده است.
در پنج سال اول حیات اینترنت، بیشتر مطالبی که در بریتانیا تولید و در اینترنت گذاشته شد، آدرس اینترنتی (پسوند) ac.uk دارد. بسیاری از مقاله‌های علمی در این زمان در وب‌سایت‌هایی که به ac.uk منتهی می‌شدند قرار داشت. آغاز کار اینترنت انتشار مقاله‌های علمی بود. پس از سال 1996 بود که سایت‌ غیرعلمی با مطالب متنوع و گوناگون به اینترنت راه پیدا کرد و رفته رفته تعداد آن‌ها از سایت‌های علمی بیشتر شد.
کتابخانه بریتانیا یک جستجوگر دامین (domain Crawl) دارد که هر سال یکبار هر چه را در کشور بریتانیا در اینترنت منتشر می‌شود ذخیره می‌کند. وی می‌گوید: «ما تلاش می‌کنیم همه اطلاعات را ذخیره کنیم. ما تنها یک بار در سال این عملیات را انجام می‌دهیم ولی سیستم ما تنها سراغ سایت‌های که حدود 500 مگابایت اطلاعات دارند می‌روند. 500 مگابایت تنها به چند فیلم و مقداری عکس محدود می‌شود. با این حال سایت‌هایی خبری مثل بی‌بی‌سی بیشتر از سایت‌های دیگر مرور می‌شوند.»
کتابخانه بریتانیا در تلاش است تصویر کاملی از رویدادهایی مثل برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا)؛ یا المپیک سال 2012 انگلیس و صدمین سالگرد جنگ جهانی دوم بسازد.
ویر اضافه می‌کند: فکر می‌کنم آگاهی کمی در مورد اطلاعاتی که تاکنون از دست رفته، وجود دارد. دنیای دیجیتال در حال حاضر به امر پیش و پا افتاده‌ای تبدیل شده است و اطلاعات موجود در آن مدام تغییر می‌کند. این تغییرات آنقدر سریع رخ می‌دهد که به ما فرصت فکر کردن نمی‌دهد ولی حالا مردم رفته رفته حسرت اطلاعات از دست رفته‌ را می‌خورند.
ویر در ادامه می‌گوید مطالب و محتوای اینترنتی که در حال حاضر آرشیو می‌شوند، مطالبی هستند که در اختیار عموم مردم قرار دارند. اطلاعات تاریخی بسیار مهم دیگری وجود دارد که تنها در هارددرایو افراد مختلف در سراسر جهان ذخیره شده‌اند. ولی خیلی از کاربران اینترنت آن‌ها را برای نسل‌های بعد حفظ نمی‌کنند.»
کتابخانه بریتانیا آرشیو بزرگی از نامه‌هایی که بین بعضی افراد مختلف رد و بدل شده، در انبار دارد. نامه‌هایی که سیاست‌مداران به هم‌‌دیگر فرستاده‌اند، یا نامه‌های عاشقانه. این نامه‌ها برای بسیاری از مردم جهان اهمیت فراوانی دارند.

آرشیو شبکه‌های اجتماعی
ما فکر می‌کنیم اطلاعاتی که در شبکه‌های اجتماعی ردوبدل می‌کنیم، همواره وجود خواهند داشت و از بین نمی‌روند ولی تنها با فشار یک دکمه صفحه کلید، همه این اطلاعات ممکن است حذف شود. گواه این مدعا از بین رفتن یک آرشیو 12 ساله از موسیقی و عکس است که با پایان یافتن کار شبکه اجتماعی My Space از فضای اینترنت حذف شد. این شبکه اجتماعی زمانی یکی از محبوب‌ترین وب‌سایت‌ها در آمریکا بود. همین امر نشان می‌دهد حتی اطلاعاتی که در بزرگ‌ترین و فراگیرین وب‌سایت‌های اینترنتی جمع شده‌اند، ممکن است به راحتی از بین برود.
نمونه دیگر گوگل پلاس (+Google) است؛ سایتی که گوگل برای رقابت با فیس‌بوک به راه انداخت و در نهایت شکست خورد و تعطیل شد. آیا کاربران یک بک‌آپ از عکس‌ها و خاطراتی که با دیگران تقسیم کرده بودند، در اختیار دارند؟
ویر می‌گوید: «قرار دادن عکس‌ها در فیس‌بوک به منزله آرشیو کردن آنها نیست. زیرا زمانی فراخواهد رسید که فیس بوک دیگر وجود نداشته باشد. اگر تردیدی در مورد موقتی بودن سایت‌های اینترنتی دارید، کافی است سری به صفحه اصلی سایت یک میلیون دلاری بزنید. این وب‌سایت شاهد زنده‌ای مبنی بر طبیعت ناپایدار محتویات اینترنتی است.
البته از دست دادن اطلاعات جنبه تاریک دیگری نیز دارد. اگر اخبار سایت‌های جدید آرشیو نشود، دید ما نسبت به تاریخ، گزینه‌ای و سلیقه‌ای خواهد بود. زیرا دولت‌هایی که جانشین دولت‌های قبلی می‌شوند اخبار و اطلاعاتی را که مطابق سلیقه و یا ایدئولوژی آنها نباشد، ذخیره نکرده و یا آنها را پنهان می‌کنند.
جین وینترز استاد علوم انسانی دانشگاه لندن می‌گوید: «با تغییر دولت و یا تجدید ساختار آن بسیاری از سایت‌های اینترنتی تعطیل می‌شوند. برای مثال به سایت‌های کمپین‌های انتخاباتی نگاهی بیاندازید. بسیاری از آن‌ها به طور موقتی برپا می‌شوند و پس از پایان انتخابات از فضای اینترنت حذف می‌شوند.»
برخی مواقع سایت‌های تعطیل شده، پژواک تغییرات بسیار مهم‌تری هستند؛ تولد یا مرگ کشورها.

دامین‌ها و آرشیوهایی که حذف می‌شوند
وینترز می‌گوید: کشور یوگسلاوی را یادتان می‌آید. پسوند YU. اسم دامین کشور یوگسلاوی بود. پس از فروپاشی این کشور این دامین نیز از بین رفت. اکنون بسیاری در تلاشند تا اطلاعاتی را که زمانی در این دامین وجود داشت، پیدا کرده و احیا کنند. در بسیاری موارد سیاست با تکنولوژی پیوند محکمی دارد.»
با این حال همه چیز تیره و تار نیست. تخصص خودِ من تاریخ است و من همواره باید با شکاف‌ها و خلأهایی که در اطلاعات مربوط به دوران‌های مختلف تاریخی وجود دارد، دست و پنجه نرم می‌کردم: شکاف‌هایی که در بسیاری از موارد از وجود آن‌ها آگاه نبودم.
دیم وندی بین شکاف‌های دنیای اینترنت و شکاف‌هایی که در دنیای واقعی وجود دارد، شباهت‌هایی نیز می‌بیند.
هنگامی که او 15 ساله بود، در اواخر دهه 60 میلادی در یک برنامه موسیقی تلویزیون BBC به نام بهترین‌های موزیک پاپ (Top of the pops) به عنوان تماشاچی حضور داشت. این برنامه در روز کریسمس به نمایش درآمد.» تلویزیون روشن بود و مادرم گفت نگاه کن تو اونجایی! ولی من آن لحظه را از دست دادم و نتوانستم صحنه را ببینم. از آن موقع چند بار به استودی بی‌بی‌سی رفتم و تقاضا کردم یک کپی از فیلم این نمایش را به من بدهند. ولی به من گفتند که آن نوار را پاک کرده و روی آن در همان سال‌ها نمایش جدیدی ضبط کرده‌اند. و من هرگز نتوانستم آن برنامه را ببینم.

Leave a reply

Please enter your comment!
Please enter your name here