سید فرید قاسمی
شماره نخست مجله صنعت چاپ، با نام نشریه انجمن اسلامی صنف چاپ، آبان ماه ۱۳۶۱ منتشر شد و تا شماره ۸۰ (اول تیرماه ۱۳۶۸) همین نام را داشت. از شماره ۸۱ (دهم مرداد ۱۳۶۸) تا شماره ۹۵ (پانزدهم مهر ماه ۱۳۶۹) نشریه صنعت چاپ نام گرفت. شماره ۹۶ (پانزدهم آبان ماه ۱۳۶۹) و شماره ۹۷ (آذر ماه ۱۳۶۹) نشریه ماهنامه صنعت چاپ و از شماره ۹۹-۹۸ (دی و بهمن ۱۳۶۹) تا امروز ماهنامه صنعت چاپ نام دارد.
نشریه از آغاز انتشار تا پسین شمارههای دهه شصت بیشتر خبری و متأثر از اوضاع روزگار است. اخبار تعاونی و اتحادیه، کارنامه صندوق قرضالحسنه و دفتر/موسسه خودکفایی صنعت چاپ، اطلاعیه و آگهی، تسلیت و تبریک، کاریابی، آشنایی با قوانین، گزارش یاریرسانیها به جبهههای جنگ تحمیلی، ابتکار و ابداع در صنعت چاپ، در دل چاپکارها و چاپخانهدارها، نام و نشان حروفچینها، لیتوگرافیها و چاپخانهها، یادداشتها و مقالههایی از سید مجتبی جلال حسینی لاهیجی، علیاصغر فرامرزیان، حبیبالله محمدخانی، لئون میناسیان، اسمعیل دمیرچی، رضا مظاهری و احمد نامدار را در پنجاه شماره نخست مجله (آبان ۱۳۶۱- آذر ۱۳۶۵) میتوان دید.
در سرآغاز شماره ۴۹ (۳۰ آبان ۱۳۶۵) ذیل «نشریه، پنج ساله شد» میخوانیم: «با این شماره نشریه، پنجمین سال انتشار آغاز میشود. در این مدت توانستیم با یاری پروردگار و با کمک مجموعه متعهد صنف چاپ، به پارهای از آرزوهای مشترک نائل آییم. این اهداف را تنها در سایه همیاری و یکپارچگی شما و فراموش کردن خود، به بهای سعادت جامعه صنفی، کسب کردهایم و آرزو داریم با ادامه اعتماد و همکاری بتوانیم به سایر اهداف والای صنف که به حق شایستگی خود را به اثبات رسانده است، دست یابیم…». (ص۱)
از شماره ۵۱ (۳۰ دی ۱۳۶۵) تا شماره ۸۰ (اول تیرماه ۱۳۶۸) افزون بر انعکاس رویدادها، از جمله کمک به سیلزدگان و مدرسهسازی صنف چاپ و دیگر رخدادهای «شورای خدمات عامالمنفعه صنعت چاپ»، از عملکرد مرکز/ موسسه هماهنگی و خودکفایی صنعت چاپ به توالی یاد شده است. همچنین «چاپ فتوسیلکاسکرین» از بهروز موسوی، «نقش آب در ماشینهای افست» نوشته بیژن درویش، «چگونه با کوچکترین ماشین صنعت چاپ کار کنیم؟» از اسمعیل دمیرچی و آرزوهای آموزشی را در این شمارهها میتوان خواند.
فهرست فروشندگان کاغذ و مقوا، صحافیها، قالبسازیهای جعبه و اتیکت و تراشکاریهای صنعت چاپ از دیگر چاپکردههای شمارههای پیش گفته است. افزون بر آن، تغییر نامهای انیرانی به ایرانی که از مشخصههای دهه شصت است، در این نشریه بازتاب دارد:
«… نام تعدادی دیگر از اعضای اتحادیه به شرح زیر تغییر [کرد] و به تصویب اداره کل مطبوعات و نشریات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی رسید…:
- آیدا، به آینده
- رکسانا به جهاننما
- فاروس ایران به فارسی
- گوته به گونه
- مسعودمارک به مسعود
- ویلا به ژاله
- مازگرافیک به مازیار
- الکترونیک به حروفچینی الکترونیکی مظاهری
- تیراژ به تیراژه
- ایران کادو به ایران کار
- مسعود تایپ به حروفچینی مسعود
- وین به وزین …» (ش ۷۱، اول مهر ۱۳۶۷، ص۱۱)
سکاندارهای ماهنامه در یادداشتهای سال ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ به یادآوری دستاوردها و اهمیت حیات نشریه پرداختهاند:
۱ـ «سالها بود که اعضای صنف فرهنگی چاپ، که خود تدارککننده دهها نشریه کشور هستند؛ منتظر بودند که نشریهای داشته باشند. نشریهای که بتواند ناشر افکارشان باشد، تحولات درون صنف را به اطلاع برساند، وسیله ارتباطی گروهشان باشد، و دهها خواستهای که از یک نشریه خوب میتوان انتظار داشت … . ما ادعا نداریم که با امکانات و بودجه موجود توانستهایم تمام ابعاد یک نشریه را داشته و انتظار و نیاز واقعی را برآورده باشیم، ولی یقین داریم که مجموعه حرکتهای سازنده که در صنف چاپ انجام گرفته است، در هیچ صنفی و در هیچ دورهای سابقه نداشته است و این افتخار میسر نشده است مگر با کمک نشریه. چون پویایی و حرکت نیاز به آگاهی دارد و نشریه، ابزاری بوده که توانسته است اطلاع و آگاهی لازم را به صنف متعهدمان برساند و در نتیجه تحقق یک هماهنگی و یکپارچگی گسترده را در سطح وسیع به وجود آورد؛ و امروز هر چند گاهی بوته تلاشها گلی تازه را به ارمغان میآورد… ». (شماره ۶۰، اول آبان ۱۳۶۶، ص ۱)
۲ـ « … نشریه طی شش سال گذشته با انتشار ۷۲ شماره ماهانه، تمام تلاش خود را برای انعکاس اخبار داخلی صنف و طرح مسائل کارگران و دستاندرکاران صنف و آشنایی خوانندگان با اصول علمی این صنعت عظیم و آخرین تحولات در سطح بینالمللی به کار گرفت.
آنچه بر به بار نشستن همه این تلاشها صحه گذاشته و مهر تأیید بر همه آنها مینگارد، علاقه دوستان فراوانی است که نشریه در همه جای میهن پهناورمان، هرجا که نشان از چاپ چاپخانهای باشد آنها را دریافته است.
دوستانی که اگرچه سعادت دیدار بسیاری از آنان تاکنون میسر نشده ولی نامههای مهرآمیزشان نشان از لطف و صفایشان و طرح مشکلات و مسائلشان، نمایش از اعتماد و پیوندشان با نشریه دارد.
شش سال پیش که قدم برای تهیه اولین شماره نشریه برداشتیم، خود را با این پرسش مواجه میدیدیم که صنعت عظیم چاپ اکنون در هر گوشهای از زوایای جامعه انسانی ما در شهر و روستا ریشه دوانیده و به هر کجا که مینگریم نشانی از چاپ و طبع را میبینیم و زندگی امروز در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، صنعتی و سیاسی آنچنان با صنعت چاپ پیوند یافته که تصور هر اقدامی در این عرصهها بدون بهرهگیری از چاپ غیرممکن به نظر میرسد. چاپ، انسانها را به هم پیوند میدهد، دوردستها را نزدیک میکند و پیامها را تا دوردستها میبرد و بالاخره مطمئنترین و کاراترین شیوه ارتباط انسانهاست و هماینک هزاران نفر در گوشه و کنار کشور در ردههای مختلف و با مهارتهای گوناگون مشغول انجام این وظیفه عظیم انسانی هستند. ولی خود این هزارها نفر چه ارتباطی با هم دارند و مسائلشان و تجربیاتشان را چگونه مبادله میکنند؟ همین پرسش بود که کولهبار سنگین انتشار نشریه را علیرغم همه محدودیتها و تنگناها بر دوشمان سبک کرد…». (ش ۷۳، اول آذر ۱۳۶۷، ص ۲-۱)
شماره ۸۱ (دهم مرداد ۱۳۶۸) نام مطبوعه نشریه صنعت جاپ شد. در شماره ۸۲ (دهم شهریور ۱۳۶۸) ذیل «چرا نام نشریه به صنعت چاپ تغییر کرد؟» میخوانیم: «… تاکنون (تا شماره ۸۱) نشریه طبق تبصره ۲ ماده ۹ قانون مطبوعات مصوب ۲۸/۱۲/۱۳۶۴ مجلس شورای اسلامی بهصورت تکشماره و رایگان منتشر میشد و انجمن اسلامی برای هر شماره آن از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز دریافت میکرد…
… اخیراً … مجوز … نشریه از طرف هیات نظارت بر مطبوعات در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر شد که بر اساس قانون مطبوعات، نشریه موظف به رعایت مواد قانون مطبوعات گردید…
… نامهای متعددی از جمله چاپ و نوالقلم برای نشریه پیشنهاد شد که هر کدام به دلیلی پذیرفته نشد و در نهایت مجوز نشریه به نام صنعت چاپ صادر شد… تغییر نام نشریه به صنعت چاپ تنها به دلیل انطباق آن با قانون مطبوعات صورت گرفته …». (ش ۸۲، دهم شهریور ۱۳۸۲، ص ۱)
شماره ۸۳ (دهم مهر ۱۳۶۸) سرلوحه نشریه تغییر کرد و ناموارهای(لوگو) که اکنون نیز بر روی جلد میبینید مرسوم شد. از شماره یادشده، افزون بر درج «فهرست مطالب»، تغییرهای دیگری همچون دگرگونی شکلی (صفحهآرایی، قلم تیترها و …)، افزایش صفحهها، و از حیث محتوا نیز دوری از چاپ مطالب نامرتبط را از مهرماه ۱۳۶۸ در صنعت چاپ میتوان دید.
باید یادآور شد که در هجده شماره پایانی دهه شصت «مقالههای فنی» بیشتری را در صنعت چاپ به طبع رساندهاند:
«پودر و پودرپاش برای چاپ عالی»، «آب در افست»، «لاستیک سیلندر، روح چاپ در افست»، «نقش خشککن مادون قرمز در جلوگیری از بههم چسبیدگی کارهای چاپ» و «ماشین چاپ روزنامه از ۱۷۶ سال پیش تاکنون» همگی ترجمه حمید لباف و مقالهها و گزارشهایی مانند «داستان کاغذ»، «طراحی ترمینالهای کامپست در داخل کشور»، «نقش آموزش و پرورش در هنرستانهای چاپ، آغاز تحولات اساسی و جدی»، «چاپ و دنیای دیجیتال»، «روغنکاری ماشین ملخی»، همراه با «تریبون آزاد: میزگرد»، «مصاحبه»، «آشنایی با مدیران و مجریان موسسه خودکفایی»: عبدالعلی شریفی یگانه، بیژن درویش، داوود شایستهخصلت و گودرز شادمان، فهرست فروشگاههای ملزومات چاپ» و «کارد تیزکنیهای تهران»، «تعمیرکاران صنعت چاپ» و «لیتوگرافیهای تهران» بر تنوع مندرجات نشریه افزودهاند. از نظر طراحی شکلی نیز نشریه از شماره ۸۵ (دهم آذر ۱۳۶۸) جلد دارد و بهصورت مجله به طبع و پخش رسیده است.
درباره این تحولها آوردهاند: «آغاز هشتمین سال، حرکت به سوی یک نشریه نوین و جدی با بهرهگیری از اصول روزنامهنگاری و امکانات چاپ… حرکت برای دستیابی به این اهداف در ۴ محور عمده آغاز شده که هماکنون نیز همچنان تا رسیدن به این افقها ادامه دارد:
۱ـ «تحولات کیفی در مطالب»
۲ـ «بهرهگیری از جاذبهها و توانهای ژورنالیستی»
۳ـ «استفاده از جاذبههای غیرنوشتاری و هنری»
۴ـ «تکیه بر امکانات چاپ و صحافی» … (ش ۸۴، دهم آبان ۱۳۶۸، ص ۱۷-۱۳)
در پانزده شماره پایانی دهه شصت گفتوگوهای پرباری در مجله میبینیم از آن جمله است. گفتوگو با رضا مظاهری با تیتر/عنوان «۵۰ سال با مظاهری؛ از ابتداییترین حروفچینیهای دستی تا پیشرفتهترین حروفچینیهای کامپیوتری» (ش ۸۸، ۱۰ اسفند ۱۳۶۸، ص ۱۰-۸).
