فهرست مطالب
منبع: نشریه Healthcare Packaging
صنعت بستهبندی دارویی در حال پوست اندازی است. قوانین جدید و لازم الاجرای زیستمحیطی، نظارتی و مبتنی بر نیازهای بیماران نحوهی بستهبندی، نگهداری، رهگیری و توزیع داروها را دگرگون خواهند کرد. در حالیکه بلیستر پکها (Blister Packs) همچنان ستون اصلی برای داروهای جامد به شمار میروند، نوآوریها صنعت را به سمت بستهبندیهای پایدارتر، هوشمندتر و انعطاف پذیرتر هدایت می کنند.
۱. چالشها و محرکهای تغییر
۱.۱ فشارهای نظارتی و زیستمحیطی
دولتها در سراسر جهان استفاده از پلاستیک را محدود و مدیریت پسماند را افزایش دادهاند. در اروپا، سیاستهای اقتصاد چرخشی و محدودیتهای سختگیرانه بر پلاستیکهای یکبار مصرف، شرکتهای دارویی را وادار کرده تا در مورد استفاده از پلاستیک در بسته بندی دارویی تجدید نظر کنند.
از سوی دیگر، مصرفکنندگان و فعالان حوزهی سلامت به طور روزافزونی ردپای زیستمحیطی تمام اجزای بستهبندی از جمله مواد، چاپ و لجستیک را زیر ذره بین قرار می دهند.
۱.۲ پیچیدگی الزامات دارویی
بستهبندی دارویی باید مجموعهای از الزامات سخت گیرانه را برآورده کند:
ویژگیهای حفاظتی (Barrier Properties) برای محافظت از ترکیبات فعال در برابر رطوبت، اکسیژن و نور
استحکام مکانیکی در برابر حملونقل و استفادهی بیمار
استانداردهای نظارتی از نظر توسعه پایدار، مواد مهاجر، سازگاری با محط زیست و قوانین ملی و بین المللی
رهگیری و شمارهگذاری (Serialization & Traceability) برای مقابله با داروهای تقلبی
سهولت استفادهی بیمار از طریق ویژگیهایی مانند درپوش ایمن برای کودک، باز شدن آسان و جلوگیری از دستکاری
از آنجا که این الزامات گاه متضاد هستند، هر نوآوری در مواد بستهبندی باید تعادلی ظریف میان عملکرد، هزینه و پایداری برقرار کند.
۱.۳ فناوریهای نو و ظهور بستهبندی هوشمند
فناوریهایی همچون سنسورها، ارتباطات NFC، اینترنت اشیا (IoT) و پایش دادهمحور بهتدریج در بستهبندی دارویی قابل اجرا میشوند. این فناوریها نوید افزایش پایبندی بیماران به مصرف دارو، نظارت از راه دور و ایمنی بیشتر را میدهند.
از سوی دیگر هوش مصنوعی و اتوماسیون با نگهداری پیشگیرانه و بهینهسازی خطوط بستهبندی، بهرهوری را بهبود میبخشند.
۲. نوآوریها و نمونههای واقعی در بستهبندی بلیستر دوستدار محیط زیست
از آنجا که بلیستر پکها قالب اصلی برای داروهای جامد هستند، بیشتر تلاشها در زمینهی پایداری بر همین قالب متمرکز است.
۲.۱ بلیسترهای تکمادهای (Mono-Material) و قابل بازیافت
PharmaGuard محصول شرکت Südpack Medica
سیستم بلیستر PharmaGuard که بهطور کامل از پلیپروپیلن (PP) ساخته شده، یکی از پیشرفتهترین نمونههای تجاری بستهبندی پایدار است. ارزیابیهای چرخهی عمر نشان دادهاند که این بستهبندی تا ۴۷٪ ردپای کربن کمتری نسبت به بلیسترهای PVC/Al سنتی دارد.
از آنجا که این ساختار کاملاً از یک نوع ماده پایه و درپوش هر دو از PP تشکیل شده، فرآیند بازیافت را سادهتر کرده و نیاز به جداسازی لایههای متفاوت را حذف میکند.
این محصول همچنین موفق به دریافت جوایز متعددی مانند جایزه بستهبندی سوئیس در بخش توسعه پایدار شده است.
بلیستر PET شرکت Bayer و Liveo Research
شرکت بایر با همکاری Liveo Research بلیستر جدیدی از جنس PET برای محصول Aleve ارائه کرده است. این طراحی تکمادهای منجر به کاهش حدود ۳۸ درصدی ردپای کربن نسبت به بلیسترهای PVC سنتی میشود.
استفادهی کامل از PET باعث بهبود قابلیت بازیافت و تطابق بهتر با استانداردهای زیستمحیطی شده است.
سایر مواد و طراحیها
بلیسترهای HDPE که بهدلیل قابلیت بازیافت حداکثری، گزینه مناسبی محسوب میشوند.
بلیسترهای کاغذی یا ترکیبی از کاغذ و پلاستیک شفاف که مراحل آزمایشی را طی می کنند، گرچه حفظ خاصیت حفاظتی هنوز چالشی مهم است.
پلاستیکهای زیستتخریبپذیر مانند PLA و PHA که از نظر زیستمحیطی ایدهآل هستند، اما فعلاً به دلیل هزینه و مقاومت کم در برابر رطوبت و اکسیژن، کاربرد محدودی دارند.
۲.۲ اصلاح طراحی و فرآیند
کاهش ضخامت مواد با استفاده از فناوریهای جدید شکلدهی که عمق بیشتری در حفرهها ایجاد میکنند.
استفاده از مرکب های سازگار با محیط زیست و چاپ دیجیتال برای کاهش ترکیبات فرّار.
افزایش بهرهوری انرژی در ماشینآلات از طریق مدیریت حرارتی بهتر و کاهش ضایعات.
۲.۳ چالشها و ریسکها
برخی از مواد پایدار ممکن است به اندازهی لمینتها یا فویلهای سنتی خاصیت حفاظتی نداشته باشند.
نیاز به تغییر در خطوط بستهبندی موجود و بازتأیید دستگاهها وجود دارد.
هزینههای بالای تحقیق و توسعه و مواد اولیه ممکن است مانع پذیرش گسترده شود.
زیرساخت بازیافت در همهی کشورها آماده نیست، حتی اگر بستهبندی از نظر فنی قابل بازیافت باشد.
تمامی مواد جدید باید از نظر توسعه پایدار، مهاجرت مواد شیمیایی و ایمنی دارو آزمایش و تأیید شوند.
۳. روندهای فراتر از بلیستر
در کنار بلیسترها، نوآوری در سایر انواع بستهبندی دارویی نیز در حال افزایش است.
۳.۱ بستهبندی هوشمند و تعاملی برای پایبندی و ایمنی بیمار
سنسورها و تراشههای ارتباطی که میتوانند دمای دارو، باز شدن بسته یا مصرف دارو توسط بیمار را ثبت و از طریق اینترنت ارسال کنند.
کدهای QR و فناوری واقعیت افزوده که به بیماران دستور مصرف، یادآوری زمان مصرف دارو و ویدیوهای آموزشی را ارائه میدهند.
شمارهگذاری و رهگیری جهانی داروها که در اروپا (FMD) و آمریکا (DSCSA) الزامی شده است.
۳.۲ نوآوری در بستهبندیهای ثانویه و نهایی
جعبهها و کارتنهای ثانویه با قابلیت هوشمندسازی، سنسورهای تعبیهشده یا پیامهای متغیر.
بستهبندیهای ویژهی داروهای بیولوژیکی و تزریقی حجیم که در زنجیرهی سرد ( زنجیره سرد به انگلیسی cold chain یک زنجیره تأمین است که دما در آن کاملاً کنترل میشود) باید مقاوم باشند.
سینیها و محفظههای سبک و قابل استفادهی مجدد برای حملونقل و توزیع.
۳.۳ دیجیتالیسازی و هوش مصنوعی در خطوط بستهبندی
سیستمهای بصری مبتنی بر هوش مصنوعی برای تشخیص نقصها، برچسبگذاری اشتباه یا خطا در رابطه با پرکردن محتویات بسته بندی.
تمهیدات پیشگیرانه جهت جلوگیری از توقف خطوط تولید.
ماشینآلات مدولار و منعطف برای تولید چند فرمت بسته در خطوط کوچک یا متغیر.
۴. چشمانداز آینده و مسیر راهبردی
۱. همگرایی در مواد اولیه: صنعت به سمت چند پلیمر قابل بازیافت با کارایی بالا مانند PP و PET حرکت میکند.
۲. همکاری اکوسیستمی: هماهنگی میان تولیدکنندگان دارو، شرکتهای بستهبندی، بازیافتکنندگان و نهادهای قانونگذار ضروری است.
۳. اعتبارسنجی علمی: دادههای دقیق پایداری و آزمایشهای عملکردی شرط موفقیت در پذیرش مواد جدید است.
۴. طراحی متمرکز بر بیمار: بستهبندی باید علاوه بر ایمنی و پایداری، برای بیماران قابل فهم و راحت باشد.
۵. گذار تدریجی: استفادهی ترکیبی از مواد سنتی و پایدار در مراحل ابتدایی تا زمان بلوغ کامل فناوریها محتمل است.
جمعبندی
مسیر بستهبندی دارویی در آینده بر سه اصل استوار خواهد بود:
پایداری زیستمحیطی، هوشمندسازی دیجیتال و تمرکز بر نیازهای واقعی بیماران.
صنعت داروسازی اکنون بستهبندی را نه فقط یک الزام فنی، بلکه مزیت رقابتی و بیانگر ارزش برند میداند. با ادامهی نوآوری، بستهبندیهای قابل بازیافت، کمکربن و هوشمند بهزودی به استاندارد جدید صنعت تبدیل خواهند شد.
