استقرار مدیریت سبز در شرکت افست
حذف آلایندهها و بازچرخانی آب در بزرگترین چاپخانه ایران به اجرا درآمد
به روایت مدیر عامل و مسئولان امور فنی مهندسی شرکت افست از اصلاح سیستم فاضلاب صنعتی و بهداشتی این شرکت گوش میسپاریم. کاری بزرگ که پایان خوش آن با گرفتن گواهینامه صنعت سبز برای شرکت افست رقم میخورد.
پاکسازی آلایندهها و مدیریت پساب
سید محسن گلدانساز، مدیرعامل شرکت افست، کار سترگ پاکسازی رسوب فاضلاب کارخانه افست و اجرای فنی مهندسی سیستم دفع فاضلاب صنعتی و بهداشتی آن را در چند جمله کوتاه بیان میکند:
«از استقرار شرکت افست در محل کنونی، بیش از ۵۰ سال میگذرد. تأسیسات و سیستم دفع پساب صنعتی این مجتمع بزرگ با چندین سالن و ماشینآلات چاپ رول و ورقی و نیز واحد پیش از چاپ و صحافی و نیز پساب بهداشتی آشپزخانه و سرویسهای بهداشتی افست ، به خودی خود مسألهای بغرنج است که نه تنها جوابگوی ظرفیت فعلی افست نبود بلکه با استانداردهای محیط زیست امروز مطابقت نداشت.»
مطالعات تخصصی این مشکل در امور فنی مهندسی شرکت صورت پذیرفت و تصمیم بر اجرای سریعتر اقدامات عملی گرفته شد. بنابراین با هماهنگی سازمان محیط زیست، مطالعات موضوع به پیمانکار با صلاحیت واگذار شد. در راستای اجرای طرح لایروبی، حمل و امحای پساب رسوبی، تهیه نقشهها، محاسبات فنی و برآورد هزینه توسط پیمانکار معتمد سازمان محیط زیست با نظارت امور فنی مهندسی شرکت انجام شد.
مدیرعامل شرکت از نتیجهی کار بسیار راضی است چرا که نسبت به پروژههای مشابه با هزینهای بسیار کمتر و بصورت تخصصی اجرا شده که نتایج ارزندهای برای شرکت در برداشته است. مهمترین نتایج آن مدیریت پساب صنعتی، صرفهجویی در مصرف آب از طریق جمعآوری آبهای سطحی، تصفیه فاضلاب و باز چرخانی آبهای خاکستری و تصفیه شده است.
رمزگشایی از کانال زیرزمینی
خانم مهندس طهرانی رئیس امور فنی مهندسی شرکت افست میگوید: نقشهای از کانال فاضلاب در دست نبود، میدانستیم که کانالی از شمال به جنوب زیر سالنهای روتاسیون و صحافی وجود دارد که فاضلاب صنعتی و بهداشتی در آن ریخته شده و به سوی تصفیه خانه میرود. اما حتی از طول و عرض و ارتفاع دقیق آن، اطلاع درستی نداشتیم. او اضافه میکند: «به محض این که بارندگی میشد، از قسمت جنوبی کانال لجن بالا میآمد و بوی شدید و آزار دهنده ای در کل شرکت میپیچید که به دلیل مسدود بودن دهانه کانال و اشباع گازها امکان ورود به کانال را نداشتیم تا این که در بهارسال گذشته، مشکل جدی تر شد. چندین شرکت و پیمانکار دعوت شدند و اغلب راه حل درستی ارائه نمی دادند بعضی از آنها میگفتند کانال را ادامه دهیم و به بیرون از شرکت یا شبکه فاضلاب شهری هدایت کنیم! (کاری که خیلی از شرکتهای صنعتی انجام میدهند.) که با توجه به الزامات محیط زیستی شرکت افست مبنی بر جلوگیری از خروج حتی یک قطره از فاضلاب صنعتی به فاضلاب شهری، این روش میسر نبود. چرا که خروج پساب صنعتی منجر به آلودگی آبهای زیرزمینی شده و تهدیدی برای سلامت جامعه است. در اینجا مطابق استانداردهای سازمان محیط زیست از مواد فاضلاب رسوبی و سخت شده در کانال، نمونه برداری شد و در اختیار آزمایشگاههای معتمد قرار گرفت که نشان داد پسماند از نوع ویژه بوده و گازهای نمونه برداری شده، سمی تشخیص داده شدند.
با توجه به حساسیت امر شرکت مورد تایید محیط زیست انتخاب شد که پس از مطالعهی تخصصی طرح خود را ارائه داد. با تأیید طرح ارائه شده، سرانجام کار اجرایی شروع شد.
کارگران با ماسک اکسیژن وارد کانال میشدند، و طبق نظر مسئوول HSE هر بار فقط ۲۰ دقیقه درون کانال فعالیت میکردند. در حالی که هواکش بسیار قوی صنعتی در مسیر کانال فاضلاب گذاشته بود تا هوای سرشار از گازهای خطرناک را تخلیه کند.
با تخلیه کانال متوجه شدیم عمق کانال ۴ متر بوده و حجم پسماند و پساب حدود ۱۵۰۰ متر مکعب میباشد.
مهندس طهرانی یادآور میشود مواد سمی را شرکت تخصصی معتمد سازمان محیط زیست در محل کارخانه افست تحویل گرفت و درمرکز امحا استان لرستان زیرنظر سازمان محیط زیست امحا کرد.
شش گام تا گواهی صنعت سبز
شرکت مجری، پس از مطالعهای همه جانبه، طرح اصلاح سیستم فاضلاب صنعتی و بهداشتی شرکت افست را به صورت اولویت بندی شده، ارائه داد.
1- لایروبی، حمل و مدیریت اصولی پسماندهای کانال فاضلاب توسط شرکت معتمد سازمان محیط زیست
2- لولهکشی مجزای پساب صنعتی و بهداشتی.
3- جمعآوری پساب صنعتی در مخزن مجزا جهت انتقال به محل امحا
4- اصلاح چربیگیر آشپزخانه، به منظور جداسازی چربیها از فاضلاب و آمادهسازی پساب برای ارسال به تصفیه خانه
5- باز چرخانی آب تصفیه شده برای آبیاری فضای سبز و تأمین آب استخر آتشنشانی
6- اخذ گواهی صنعت سبز
مهندس طهرانی یکی از مهمترین اقدامات در پروژه اصلاح سیستم پساب را جداسازی خط انتقال پساب صنعتی از پساب بهداشتی اعلام میکند که هر کدام با رنگ خاصی مشخص شدهاند.
پساب صنعتی در دو مخزن جداگانه مربوط به واحدهای روتاسیون و لیتوگرافی ذخیره میشود تا در نوبتهای معینی توسط تانکرهای شرکت معتمد سازمان محیط زیست تخلیه و به مقصد امحا، حمل شوند. رئیس امورفنی مهندسی افست درباره آب بازیافتی در تصفیهخانه میگوید: فاضلاب بهداشتی وارد شده به تصفیهخانه، روزانه بیش از ۲۰۰ متر مکعب آب تصفیه شده بهدست میآید که نیاز بخش وسیعی از محوطهی شرکت و استخر آب و آتشنشانی را که پیش از این از چاه برداشت میشد تأمین میکند.
وی میگوید در این زمینه شرکت افست می تواند گواهینامه ISO 14000 و WMS مدیریت پسماندرا دریافت کند.
چالش ها و راهکارهای اجرای پروژه از دیدگاه کارشناسان امور فنی
از سخنان مهندس امیر محمدی کارشناس امور فنی مهندسی که درگیر اجرای پروژۀ مدیریت پساب در شرکت افست بوده است. دریافت میشود که این کار ابتدا به خاطر برطرف ساختن بوی بد و لایروبی لجنهای شبکه فاضلاب آغاز شد، اما با دورنگری مدیریت شرکت افست و مطالعات امور فنی مهندسی با دعوت از مشاور محیطزیستی به ارتقای زیرساخت سیستم فاضلاب و بالاتر از آن مدیریت بهرهوری در شرکت انجامید.
مهندس محمدی به چند محور اساسی در این فعالیت اشاره میکند: اول تفکیک فاضلاب بهداشتی و صنعتی، دوم حذف ده حلقه چاه جذبی. سوم جمع آوری آبهای سطحی و انتقال آنها همراه با فاضلاب بهداشتی به تصفیهخانه با لوله کشی جدید و چهارم اصلاح سیستم عملکردی تصفیهخانه که نتیجۀ آن، دو برابر شدن ظرفیت آب تصفیه شده و تأمین روزانه حدود ۲۰۰ متر مکعب آب برای فضای سبز و استخر آتشنشانی بود.
مهندس محمدی ضمن گشتزنی در محوطه شرکت و نشان دادن مسیرها و مخازن و تصفیه خانه، با بیان چند نکته، به اهمیت این پروژه از نقطهنظر مهندسی اشاره میکند. انتقال فاضلاب بهداشتی و آبهای سطحی با لولههای کاروگیت در عمق حدوداً ۴ متری، با توجه به بافت خاک محوطه، به روش نقب زدن مانند حفر قنات انجام شد. انتقال همهی این آبها در مسیری به طول بیش از یک کیلومتر به صورت ثقلی و بینیاز از پمپ و مصرف انرژی صورت میگیرد.
مهندس سامان ابش زاده از کارشناسان امور فنی مهندسی با اشاره به اهمیت جداسازی سیستم دفع فاضلاب صنعتی از فاضلاب بهداشتی میگوید: نوع تصفیه فاضلابها براساس ترکیبات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی آنها متفاوت است. از آنجا که فاضلاب صنعتی برای محیط زیست بسیار خطرناک است و تصفیه آن حتی با هزینهی بالا، به طور کامل انجام نمیشود، از شبکه فاضلاب بهداشتی با تزریق رنگ به مجاری ورودی پساب و رؤیت خروجیها به طور کامل شناسائی شد تا با لولهکشی مجزا پساب صنعتی انتقال یابد. طول لولهکشی فاضلاب صنعتی در این مرحله به ۶۰۰ متر رسید.
پیش از هر نوع عملیات لوله گذاری لازم بود لایروبی کانال فاضلاب بطور کامل انجام شود. لایروبی کانال فاضلاب که از زیر واحد روتاسیون و صحافی میگذشت و طی چهل سال انباشته از لجن و گازهای سمی بود ، بدون تخریب و هر نوع مشکل با ایمنی بالا با رعایت همهی مسایل محیطزیستی، از نظر مهندسی کار بزرگی بود. همچنین تعویض لولهها و نوسازی شبکه فاضلاب کارخانه بزرگی مثل افست پس از ۵۰ سال میتوانست بسیار پرهزینه باشد، اما با اتخاذ راه حلهای خلاق مهندسی و استفاده از توان فنی و نیروهای داخل شرکت با کمترین هزینه انجام شد.
جمع آوری پساب ها با یک مخزن ۱۰ هزار لیتری برای انباشت فاضلاب قسمت روتاسیون و ورقی، و یک مخزن ۵ هزار لیتری برای پساب لیتوگرافی تعبیه شده است. این فاضلاب طبق قرارداد منعقد شده با شرکت ذیصلاح و مورد تأییـد سازمان محـیط زیـست با احتیاط لازم در تانکـرهای مخصـوص حمل و به سایـت امحـا در محـل گـهر لرستان منتقل میشود. کارشناسان محیطزیست دریافت و امحای آن را طی صورتجلسهای به شرکت افست و سازمانهای ذیربط اعلام میکنند.
